Nú er ég að lesa Játningar Ágústínusar (354-430). Tilefnið er að ég reyni að setja mig inn í hugarheim miðaldamanna og þetta mun vera ein þeirra bóka sem þeir sökktu sér í. En bókin er stórkostleg fyrir eigin verðleika og á erindi við alla tíma. Hún er eins og margar sígildar bækur að manni finnst höfundurinn hreinlega kominn í sætið við hliðina eða eins og maður hafi óvænt lent á trúnaðarstiginu með einhverjum í heita pottinum. Sálarangist hans verður nánast óþægileg. Einhverntíma hef ég minnst á hvernig mér finnst ég heyra rödd höfundarins tala við mig þegar ég les áhrifamiklar bækur. Nú bregður svo við að ég heyri greinilega hvernig Ágústínus talar með rödd Sigurbjörns Einarssonar biskups, en hann þýddi bókina. Maður þekkir sumstaðar orðafar hans.  Mér finnst ekki vafi á að þessi bók hafi haft áhrif á hvernig Sigurbjörn lagði upp predikanir sínar. 

Ágústínus hefur verið það sem kallað er "leitandi ungur maður". Slíkir menn hafa stundum skrifað bækur um sjálfa sig. Játningarnar minna mig um leið á nokkrar slíkar. Sérstaklega þó eina: Vefarann mikla frá Kasmír. Laxness hlýtur eiginlega að hafa lesið Játningarnar ungur og orðið fyrir áhrifum af þeim. Þarf að athuga hvað Peter Hallberg segir um það.

Það var ansi huggulegt á föstudagskvöldið þegar öll fjölskyldan var stödd á krá í miðbænum og auk þess vinir piltanna. Tilefnið var að Magnús var að fremja þar gjörning. Ég veit ekki hvað svona skemmtun heitir. Ekki tónleikar og ekki listsýning. Ekki leiksýning og ekki heldur upplestur. Kannski eitthvert bland af þessu öllu með einhverju extra aukalega sem erfitt er að útskýra. Staðurinn var stappfullur. Ég frétti að samskonar viðburður væri í hverjum mánuði. Atriðin voru milli fimm og tíu, held ég, jafn ólík og þau voru mörg. Í einu var búið til listaverk á fáeinum mínútum og síðan boðið upp (fór á 2000 krónur). Í öðru las frönsk stúlka upp ljóð (eða var það kannski uppskrift að bananaeftirrétti?) á íslensku en með svo sterkum frönskum framburði að erfittt var að skilja það. Öðru hvoru gerði hún þögn og horfði yfir salinn sem þrunginn var að skilningsvana þögn. Magnúsar gjörningur snerist um sorg og gleði, innra og ytra, eða aðra slíka andstæðu, eftir því hvernig túlkað væri. Beinskeytt og sterkt eins og margt sem hann gerir. 

Gaman var að vera innan um fólk þar sem hugmyndaflug og sköpun nýtur sín. 

Það er ansi skemmtileg sýning úti í Gerðarsafni núna: Sæborgin; kynjaverur og ókindur, sýningarstjóri er Úlfhildur Dagsdóttir. Þar snýst allt um vélmenni og fantasíur um samruna mannslíkama og vélar. Farið er um víðan völl: þarna eru gamlar klippimyndir eftir Erró, stálhjarta eftir Jón Gunnar Árnason, risastórt málverk eftir Sigurð Örlygsson, sérkennilega heillandi litlar verur eftir Guðrúnu Veru Hjartardóttur, verk eftir Olgu Bergmann sem minnir á atriði úr Stjörnustríðsmynd nema maður veit ekki hvort fígúrurnar líkjast frekar geimskipum eða lífverum. Svo eru tónlistarmyndbönd Bjarkar, myndir úr tölvuleiknum Eve Online og dót úr búðinni Nexus í glerkössum. Allt þetta var gaman að skoða en mig grunar samt að Úlfhildur hafi horft á óþarflega margar hryllingsmyndir.

Svona sýningu er líklega ætlað að vekja einhverjar hugleiðingar og vissulega gerir hún það. Maður fer að hugsa um hver sé í raun og veru munurinn á manni og vél. Hvað er sérstaklega mannlegt? Hvað getur maðurinn sem vél gæti aldrei? Úlfhildur er nýbúin að gefa út þykka bók um þessi efni. Ég hef ekki lesið hana ennþá en held ég verði að gera það. Hún hefur velt þessu lengi fyrir sér; ég man eftir að hafa lesið ritgerðir eftir hana um svipaða hluti fyrir nokkrum árum. Ég fór að hugsa um hluti sem mér fannst vanta á sýninguna. Ef ég hefði fengið að stýra hefði haft með myndir úr líffærafræðibókum eins og læknar eiga. Á þeim er líkami okkar sýndur sem vél. Enda er hann vél. Einhvernveginn fannst mér yfirbragðið á sýningunni óþarflega myrkt, svartsýnt, eins og kemur fram í yfirskriftinni: ÓKINDUR. Í mörgum verkanna (ekki öllum) birtast vélarnar sem ógnun við hið mannlega. Við sjáum óhugnanlega veru sem er hálfur maður og hálf vél. Þannig fyrirbæri eru algeng í hryllingsmyndum. 

Þegar ég kem heim af svona sýningu spyr ég stundum sjálfan mig: Hverju man ég best eftir? Og hverju haldiði að ég muni best eftir? Það var ekki Erró og ekki Jón Gunnar og ekkert af yngra listafólkinu. Heldur gervihné frá Össuri sem var stillt upp í glerkassa eins og dýrmætum listmun. Hér fyrir ofan er mynd af því sem ég fæ lánaða úr kynningarefni á vörum Össurar. Hluturinn heitir Power Knee og sérstakt við hann er að í honum er mótor og rafhlaða þannig að þetta gervihné líkir eftir hreyfingum vöðva sem maður hefur misst sem þarf á því að halda. Þetta gerir einfættum manni meðal annar mögulegt að ganga nokkuð eðlilega upp tröppur. Mikil hagleikssmíð, hreint undaverk, þvílík snilld! Mér fannst þetta taka fram öllum listaverkunum á sýningunni. Kannski jók á áhrifin að daginn eftir sá ég einfættan mann í búningsklefanum í sundi vera að setja á sig gervifót með nákvæmlega svon hné og labba síðan út. Undir myndinni af gervihnénu er mynd af alvöru hné. Hún er þó mjög einfölduð því raunverulegt hné er miklu flóknara en sést þarna. 

Svo varð mér hugsað til ritgerðar sem er allfræg í fagurfræði þýskumælandi landanna en ég veit ekki alveg hvort fólk kannast við hana hér. Það er Über das Marionettentheater eftir Heinrich von Kleist (1777-1811). Það er varla ritgerð, mætti kalla það smásögu með hugleiðingum. Hvað um það, en innihaldið er að brúður í brúðuleikhúsi geti verið þokkafyllri en lifandi dansarar af því að þær eru vélar. Þær hugsa ekki. Á vissan hátt er fullkomnun í því að hugsa ekki (og nú fer ég að hugsa um ákveðinn franskan heimspeking sem sum okkar halda upp á, þarna eru hlutir sem þyrfti að grafast betur fyrir um). 

Ég veit að Úlfhildur hefur rakið fantasíur um vélmenni allavega til sögunnar um Frankenstein eftir Mary Shelley (1797-1851). En ég veit ekki hvort hún hefur með í bókinni sinni annan þráð sem er aðeins svona bjartara yfir: það er ballettinn Coppelia sem var mjög vinsæll á 19. öldinni. Hann snýst um mann sem býr til brúðu og hún lifnar við (eins og Pinocchio sem kom út nokkrum árum eftir að ballettinn sló í gegn). Ballettinn byggist síðan á smásögu eftir landa og jafnaldra Kleists, E.T.A. Hoffmann (1776-1822) en þeir eru báðir samtímamenn Mary Shelley. Eitthvað hefur verið í gangi á þessum tíma. En ég er ekki viss um að það hafi allt þennan hryllilega undirtón eins og sagan um Frankenstein. Þetta voru líka bjartsýnistímar á sinn hátt.

Hér fyrir neðan er hægt að sjá atriði úr Coppeliu eins og Royal Ballet í Bretlandi gerði hana. Þarna er brúðusmiðurinn að prófa smíði sína.