Það er ansi skemmtileg sýning úti í Gerðarsafni núna: Sæborgin; kynjaverur og ókindur, sýningarstjóri er Úlfhildur Dagsdóttir. Þar snýst allt um vélmenni og fantasíur um samruna mannslíkama og vélar. Farið er um víðan völl: þarna eru gamlar klippimyndir eftir Erró, stálhjarta eftir Jón Gunnar Árnason, risastórt málverk eftir Sigurð Örlygsson, sérkennilega heillandi litlar verur eftir Guðrúnu Veru Hjartardóttur, verk eftir Olgu Bergmann sem minnir á atriði úr Stjörnustríðsmynd nema maður veit ekki hvort fígúrurnar líkjast frekar geimskipum eða lífverum. Svo eru tónlistarmyndbönd Bjarkar, myndir úr tölvuleiknum Eve Online og dót úr búðinni Nexus í glerkössum. Allt þetta var gaman að skoða en mig grunar samt að Úlfhildur hafi horft á óþarflega margar hryllingsmyndir.

Svona sýningu er líklega ætlað að vekja einhverjar hugleiðingar og vissulega gerir hún það. Maður fer að hugsa um hver sé í raun og veru munurinn á manni og vél. Hvað er sérstaklega mannlegt? Hvað getur maðurinn sem vél gæti aldrei? Úlfhildur er nýbúin að gefa út þykka bók um þessi efni. Ég hef ekki lesið hana ennþá en held ég verði að gera það. Hún hefur velt þessu lengi fyrir sér; ég man eftir að hafa lesið ritgerðir eftir hana um svipaða hluti fyrir nokkrum árum. Ég fór að hugsa um hluti sem mér fannst vanta á sýninguna. Ef ég hefði fengið að stýra hefði haft með myndir úr líffærafræðibókum eins og læknar eiga. Á þeim er líkami okkar sýndur sem vél. Enda er hann vél. Einhvernveginn fannst mér yfirbragðið á sýningunni óþarflega myrkt, svartsýnt, eins og kemur fram í yfirskriftinni: ÓKINDUR. Í mörgum verkanna (ekki öllum) birtast vélarnar sem ógnun við hið mannlega. Við sjáum óhugnanlega veru sem er hálfur maður og hálf vél. Þannig fyrirbæri eru algeng í hryllingsmyndum. 

Þegar ég kem heim af svona sýningu spyr ég stundum sjálfan mig: Hverju man ég best eftir? Og hverju haldiði að ég muni best eftir? Það var ekki Erró og ekki Jón Gunnar og ekkert af yngra listafólkinu. Heldur gervihné frá Össuri sem var stillt upp í glerkassa eins og dýrmætum listmun. Hér fyrir ofan er mynd af því sem ég fæ lánaða úr kynningarefni á vörum Össurar. Hluturinn heitir Power Knee og sérstakt við hann er að í honum er mótor og rafhlaða þannig að þetta gervihné líkir eftir hreyfingum vöðva sem maður hefur misst sem þarf á því að halda. Þetta gerir einfættum manni meðal annar mögulegt að ganga nokkuð eðlilega upp tröppur. Mikil hagleikssmíð, hreint undaverk, þvílík snilld! Mér fannst þetta taka fram öllum listaverkunum á sýningunni. Kannski jók á áhrifin að daginn eftir sá ég einfættan mann í búningsklefanum í sundi vera að setja á sig gervifót með nákvæmlega svon hné og labba síðan út. Undir myndinni af gervihnénu er mynd af alvöru hné. Hún er þó mjög einfölduð því raunverulegt hné er miklu flóknara en sést þarna. 

Svo varð mér hugsað til ritgerðar sem er allfræg í fagurfræði þýskumælandi landanna en ég veit ekki alveg hvort fólk kannast við hana hér. Það er Über das Marionettentheater eftir Heinrich von Kleist (1777-1811). Það er varla ritgerð, mætti kalla það smásögu með hugleiðingum. Hvað um það, en innihaldið er að brúður í brúðuleikhúsi geti verið þokkafyllri en lifandi dansarar af því að þær eru vélar. Þær hugsa ekki. Á vissan hátt er fullkomnun í því að hugsa ekki (og nú fer ég að hugsa um ákveðinn franskan heimspeking sem sum okkar halda upp á, þarna eru hlutir sem þyrfti að grafast betur fyrir um). 

Ég veit að Úlfhildur hefur rakið fantasíur um vélmenni allavega til sögunnar um Frankenstein eftir Mary Shelley (1797-1851). En ég veit ekki hvort hún hefur með í bókinni sinni annan þráð sem er aðeins svona bjartara yfir: það er ballettinn Coppelia sem var mjög vinsæll á 19. öldinni. Hann snýst um mann sem býr til brúðu og hún lifnar við (eins og Pinocchio sem kom út nokkrum árum eftir að ballettinn sló í gegn). Ballettinn byggist síðan á smásögu eftir landa og jafnaldra Kleists, E.T.A. Hoffmann (1776-1822) en þeir eru báðir samtímamenn Mary Shelley. Eitthvað hefur verið í gangi á þessum tíma. En ég er ekki viss um að það hafi allt þennan hryllilega undirtón eins og sagan um Frankenstein. Þetta voru líka bjartsýnistímar á sinn hátt.

Hér fyrir neðan er hægt að sjá atriði úr Coppeliu eins og Royal Ballet í Bretlandi gerði hana. Þarna er brúðusmiðurinn að prófa smíði sína.

Þegar ég tók til á borðinu mínu fann ég miða með þessari limru sem mér fannst eiga skilið að vera haldið til haga. Ég gerði hana handa kórfélaga þegar hann átti afmæli. Til skýringar má kannski geta þess að maðurinn er úr Vestmannaeyjum, hann er alltaf í góðu skapi og svo er hann (eins og flestir söngvarar í karlakórum) giftur afburða fallegri og skemmtilegri konu.

Það eru aldeilis ágætar eyjar
þar sem upp alast söngvísir peyjar;
   heiminn þeir bæta
   með brosi og kæta
og svo fylgja þeim fríðustu meyjar.

Það var orðið frekar langt síðan við sáum listsýningu svo að örugglega höfum við misst af einhverju merkilegu, en í dag drifum við okkur í Hafnarhúsið til að skoða verk Spánverjans Santiago Sierra. Ég hafði aldrei séð neitt eftir hann en hafði þó heyrt listafólkið í kringum mig tala um hann.

Fyrst löbbuðum við þó á Austurvöll þar sem einu verki hans hefur verið komið fyrir. Það er stór steinn, grettistak, sem svört keila hefur verið rekin ofan í og sprunga virðist kominn í steininn eins og hann sé að springa í tvennt. Mér fannst þó skemma áhrifin að sprungan stafaði greinilega ekki af svörtu keilunni heldur hafði verið framkölluð með því að bora í steininn með loftpressu.

Á Listasafninu voru síðan allir salir fullir af kvikmyndum af framkvæmdum listamannsins. Flestar snúast þær um að fólki (oft fátæku fólki) hefur verið borgað fyrir að gera eitthvað einkennilegt eins og að láta lita hárið á sér hvítt, raða sér eftir húðlit, tattúvera strik á bakið á sér eða fróa sér og jafnvel hafa samfarir fyrir framan myndavélina. Listamaðurinn hefur víða vakið hneykslun fyrir slík uppátæki. Hann er sakaður um að notfæra sér neyð fólks og um að brjóta gegn einu helsta boði siðferðis: Þú skalt ekki nota aðra manneskju sem tæki. Fyrst var ég lengi að átta mig á hvað væri eiginlega um að vera á myndunum. Maður þurfti að lesa upplýsingaspjöldin vandlega til að botna í því. Á einu sést bara grafa grafa skurð. Á öðru stendur hvíthært fólk í biðröð eftir að fá teiknaðan kross í lófann og fá afhenta peningaseðla. Sýningin er ekki neitt sem grípur augað semsagt. Þarna er hugmyndin allt. Hvert myndband snýst um hugmynd.

Þetta henykslaði mig reyndar ekki. Kannski var ég svo vel undirbúinn eftir frásagnir af þessu. Samt þótti mér þetta ágæt hugvekja. Mér fannst listamaðurinn vera að spyrja venjulegan íslenskan listunnanda: Hvað værir ÞÚ tilbúinn til að gera fyrir peninga? Hvaða upphæð þætti þér nógu freistandi til að láta lita hárið á þér hvítt? Hvað þyrfti mikið til að þú samþykktir að láta tattúvera strik á bakið á þér? Hvað þyrfti mikið til að fá þig til að fróa þér fyrir framan myndavél? Þannig að vangaveltur mannsins eru ágengar og áhugaverðar en myndirnar hans eru ekki mikið fyrir augað.

Þegar maður er helst farinn að blogga um af hverju maður sé að blogga - þá er eitthvað að. Að vísu þykir fullgild heimspeki að fjalla um hvað heimspeki sé. Nútímalistin snýst líka oft um spurningar um til hvers listin sé. En mér finnst þetta allt frekar einkennilegt. Ég hef semsagt smám saman verið draga úr fréttaflutningi hér án þess að lýsa því yfir að ég sé hættur og veit ekki alveg hvort ég er hættur eða ekki. Samt er allt gott að frétta. Í dag var til dæmis heimspekikaffihúsið eins og venjulega á laugardögum. Umræðuefnið var "af hverju gerum við það sem við gerum?" Ansi víðtæk spurning og ekki eins beinskeitt og við reynum að hafa spurningarnar. Umræðurnar urðu samt skemmtilegar og gagnlegar. Í morgun fór ég á fætur á undan öðrum, fór í sund og synti 1000 metra rösklega, án þess að stoppa og án þess að blása úr nös. Ég tek það sem merki um að ég sé í sæmilegu formi. Magnús ætlar að fara að vinna í kvöld við servera í Hörpu. Snorri er að skrifa ritgerð um rokksögu og eitthvað margt fleira. Rán er búin að grunna stóran striga eins og gömlu meistararnir gerðu. Nú er læri í ofninum og við verðum fimm í mat því hún Ólöf verður með okkur líka.